PNJ, từng là biểu tượng tăng trưởng của ngành trang sức Việt, giờ phải giải đáp những câu hỏi khó về quản trị, rửa tiền và thuế sau khi công ty con PNJP – “nhà máy in hàng” – bị thanh tra NHNN chỉ ra vi phạm.

Thanh tra NHNN phát hiện 2 tồn tại trọng yếu tại PNJP

Trong hơn hai thập kỷ, PNJ đã xây dựng một hệ sinh thái khép kín từ chế tác, sản xuất đến bán lẻ, với hơn 300 cửa hàng trên toàn quốc. Tuy nhiên, Kết luận thanh tra số 01/KL‑TTRA ngày 31/12/2025 của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho thấy công ty con 100% vốn PNJ – Công ty TNHH Một thành viên Chế tác và Kinh doanh Trang sức PNJ (PNJP) – vi phạm quy định phòng, chống rửa tiền (AML) và một số quy định thuế.

Thanh tra dựa trên Quyết định số 139/QĐ‑TTRA ngày 08/10/2025, tập trung vào ba nội dung chính: (1) tuân thủ pháp luật trong kinh doanh vàng, bạc, đá quý; (2) chế độ kế toán, thuế và hóa đơn chứng từ; (3) thực hiện các quy định AML.

Những điểm mạnh của PNJP được ghi nhận: quy mô sản xuất lớn, đầu tư máy móc hiện đại, tạo công ăn việc làm và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế. Tuy nhiên, công ty đã mắc phải các sai sót sau:

• Không kịp thời phân công, đăng ký thông tin cán bộ phụ trách AML.
• Lưu trữ hồ sơ khách hàng không đầy đủ, vi phạm quy định về “Know Your Customer”.
• Báo cáo giao dịch lớn không đáp ứng thời hạn quy định.
• Sai sót trong khai báo thuế, dù không dẫn đến thiếu thuế thực tế.

Những vi phạm này đã dẫn đến Quyết định xử phạt vi phạm hành chính số 196/QĐ‑XPHC ngày 10/12/2025, đồng thời NHNN gửi văn bản tới các cơ quan liên quan (Thuế TP.HCM,…) để xem xét xử lý.

PNJP – “nhà máy in hàng” vô hình nhưng là nguồn doanh thu chủ lực

Trong báo cáo tài chính hợp nhất, PNJP gần như “vô hình” vì các giao dịch nội bộ được loại trừ khi hợp nhất. Tuy vậy, thực tế vận hành cho thấy PNJP là trung tâm sản xuất vàng, bạc, đá quý, đóng góp hơn 8.096 tỷ VNĐ doanh thu trong quý III/2025 – chiếm gần 99,5 % tổng doanh thu hợp nhất của PNJ (8.135 tỷ VNĐ).

Điều này khiến PNJP được ví như “nhà máy in hàng” của tập đoàn: PNJ là mặt tiền bán lẻ, còn PNJP là động cơ tạo ra doanh thu thực tế.

Đây là mô hình quản trị phổ biến ở các tập đoàn gia đình lớn tại Việt Nam, nhằm tạo khoảng cách thể chế giữa công ty mẹ và công ty con sản xuất, giảm rủi ro chuyển giá và xung đột lợi ích. Tuy nhiên, khi cấu trúc quản trị chồng lấn, những sai sót dù nhỏ cũng dễ bị thị trường diễn giải thành rủi ro hệ thống.

Những kiến nghị và khuyến nghị từ NHNN

NHNN đã đưa ra ba kiến nghị và hai khuyến nghị cho PNJP, bao gồm:

1. Tăng cường cơ chế giám sát nội bộ và báo cáo AML.
2. Chuẩn hoá quy trình khai báo thuế, đồng thời áp dụng phần mềm quản lý thuế hiện đại.
3. Rà soát lại cơ cấu sở hữu, tách bạch rõ ràng vai trò quản trị, điều hành và sở hữu để giảm “hộp đen”.

Đối với nhà đầu tư, câu hỏi không còn là mức phạt cụ thể mà là: PNJ sẽ tái cấu trúc hệ thống kiểm soát nội bộ ở PNJP như thế nào? Liệu công ty có nâng chuẩn tuân thủ AML, thuế và ESG lên mức chuẩn khu vực không?

Trong bối cảnh ESG ngày càng trở thành tiêu chuẩn đánh giá rủi ro, những “vết xước” trong quản trị có thể làm giảm niềm tin của nhà đầu tư và gây áp lực từ các cơ quan quản lý quốc tế. PNJ cần chuyển từ mô hình dựa vào “niềm tin và quan hệ” sang một hệ thống kiểm soát chặt chẽ, minh bạch và đáp ứng chuẩn quốc tế.