Nội dung chính
Việt Nam đã đạt 300 triệu USD doanh thu từ bột cá năm 2025, mở ra tiềm năng vô hạn cho ngành phụ phẩm thủy sản.
Trong hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Cục Thủy sản và Kiểm ngư, ông Nguyễn Hoài Nam – Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) công bố con số ấn tượng: xuất khẩu bột cá đạt gần 300 triệu USD. Đây chỉ là phần doanh thu tính riêng cho xuất khẩu, chưa bao gồm tiêu thụ nội địa, cho thấy tiềm năng thực sự khổng lồ của mặt hàng này.
1. Tổng quan về xuất khẩu bột cá 2025
Bột cá, một nguồn protein, axit amin và chất béo dồi dào, hiện được sử dụng rộng rãi làm thức ăn cho gia súc, gia cầm, thủy sản và thậm chí thú cưng. Năm 2025, giá trị xuất khẩu đạt 300 triệu USD, tương đương khoảng 2,5% kim ngạch tổng của ngành thủy sản, dù vẫn được xếp vào mã xuất khẩu của ngành chăn nuôi.
2. Vai trò chiến lược trong chuỗi thực phẩm và nông nghiệp
- Thức ăn chăn nuôi: Cung cấp nguồn protein sạch, giúp gia súc và thủy sản tăng trưởng nhanh, nâng cao năng suất.
- Phân bón hữu cơ: Khi được ủ, bột cá chuyển đổi thành phân bón giàu dinh dưỡng, cải thiện độ phì đất.
- Sản phẩm công nghệ cao: Từ bột cá có thể tách chiết peptide, enzyme, và thậm chí nguyên liệu cho vật liệu sinh học.
3. Thị trường toàn cầu – Trung Quốc dẫn đầu
Theo số liệu của VASEP, Peru vẫn là nhà sản xuất bột cá lớn nhất (≈20% sản lượng toàn cầu) nhưng Trung Quốc là quốc gia nhập khẩu bột cá cao nhất, chiếm tới 90% nhu cầu toàn thế giới. Điều này tạo ra cơ hội xuất khẩu ổn định cho Việt Nam, đặc biệt khi nguồn cung nội địa ngày càng tăng.
4. Nền tảng sản xuất nội địa và xu hướng phát triển
Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, sản lượng thủy sản năm 2025 đạt 9,95 triệu tấn, trong đó nuôi trồng chiếm 6,1 triệu tấn (+5,1% so với 2024). Đồng thời, sản lượng thức ăn thủy sản lên 5,39 triệu tấn, bao gồm 2,02 triệu tấn cho cá tra và 1,4 triệu tấn cho tôm. Những con số này đồng nghĩa với việc nhu cầu bột cá nội địa sẽ tăng mạnh, tạo nền tảng cho xuất khẩu.
5. Câu chuyện thành công của doanh nghiệp Việt Nam
Phúc Lộc – Tận dụng phế phẩm từ tàu cá
Ông Nguyễn Thành Lộc, Giám đốc Công ty TNHH Phúc Lộc (TP.HCM), cho biết công ty thu mua khoảng 60 tấn phế phẩm hằng ngày, sản xuất 4.000‑5.000 tấn bột cá mỗi năm, tạo doanh thu 72‑90 tỷ đồng. Với hỗ trợ vốn và công nghệ, công ty dự kiến nâng độ đạm lên 64% và giảm nhập khẩu tới 140.000 tấn bột cá mỗi năm.
Tứ Hải – Giá trị gia tăng từ xương cá đục
Tại Công ty TNHH Tứ Hải (Phước Thắng), xương cá đục được sấy khô, làm sạch và xuất khẩu sang Nhật với giá 10 USD/kg, mang về 10‑12 tỷ đồng/năm. Đối tác cũng đang mở rộng sang chế biến riêu ghẹ và bột chitosan – nguyên liệu y tế có giá bán lên tới 1.000 USD/kg.
6. Triển vọng tới 2030 và các công nghệ mới
Theo dự báo, năm 2030 sản lượng phế phụ phẩm tôm sẽ đạt 650.000 tấn, cá tra 1,3 triệu tấn, với giá trị ước hơn 600 triệu USD. Ngoài bột cá và dầu cá, xu hướng mới bao gồm chiết xuất peptide, enzyme sinh học, và phát triển vật liệu sinh học từ vỏ tôm, da cá.
TS Phạm Quốc Huy, Trưởng Phân viện Nghiên cứu Hải sản phía Nam, nhấn mạnh: “Để biến phế phẩm thành tài nguyên, cần xem đây là một ngành công nghiệp chiến lược, không phụ thuộc vào thị trường ngẫu nhiên. Chính sách thuế ưu đãi, tín dụng xanh và hỗ trợ công nghệ sẽ là động lực quyết định.”
7. Kiến nghị chính sách
Hiện bột cá vẫn được tính vào mã xuất khẩu của ngành chăn nuôi, gây khó khăn trong việc thống kê và hỗ trợ. VASEP đề xuất Cục Thủy sản và Kiểm ngư phối hợp với Cục Hải quan để đưa bột cá vào danh mục quản lý riêng, theo Thông tư số 11 của Bộ Tài chính. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận ưu đãi thuế và hỗ trợ xuất khẩu một cách minh bạch hơn.
Việc phát triển chuỗi giá trị phụ phẩm không chỉ nâng cao lợi nhuận doanh nghiệp mà còn góp phần vào kinh tế tuần hoàn, giảm lãng phí tài nguyên biển và bảo vệ môi trường.
